Phim thương nhớ đồng quê

(TGĐA) - Chân mộc. Giản dị. Bãng lãng chút lãng du…, Đặng Nhật Minh yêu đương nhớ chốn đồng quê bằng cả trung ương trí cùng trái tim của kẻ trong cuộc, nhưng cách xa. Bởi vậy, những gì hiện lên màn ảnh đều như vừa cụ thể, xác thực, gần gũi; lại như vừa bao quát, mông lung, xa vợi… Hình dạng một nông xóm bị xâm nhiễm bởi cơ chế thị trường, được vẽ đề xuất bởi những nét nhấn tao nhã, bằng những gam màu quyết liệt và thâm thúy; vào đó, cuộc sống tẻ lạnh nơi làng quê cùng số phận bất an của người nông dân tồn tại như một dấu hiệu cảnh tỉnh đầy trăn trở. Cảm thông những khó nhọc, thiệt thòi và cả những bất công mà làng quê phải chịu đựng: nào sưu thuế, đóng góp bất thường; nào cảnh vắng bóng đàn ông vì phải đi làm ăn xa; nào học hành tốn kém phải bỏ dở dang; rồi công việc đồng áng, nghĩa vụ quân sự, công việc phụng thờ tổ tiên theo truyền thống… bộ phim phê phán thâm thúy thái độ hờ hững, vô cảm trước cuộc sống sẽ còn nhiều trì trệ ở nông thôn. Tuy nhiên, thái độ phản ánh và phê phán hẳn còn gián cách, như 1 tiếng vọng về từ xa, khiến tác động thức tỉnh không khỏi bị giảm sút cường độ.

Bạn đang xem: Phim thương nhớ đồng quê


*
*

Nội dung: Cái làng quê vốn bằng lặng lặng ả ấy, giờ chợt xao động đổi thay… từ tâm tư tình cảm con người đến nhịp sống thường ngày. Duyên, sau những năm tháng vượt biên sống khu vực đất khách quê người, nay trở về thăm lại làng xưa với bao nỗi niềm thương nhớ. Còn Ngữ, thì an phận sống tần tảo bên cạnh cậu em, âm thầm chờ chồng ra đi làm ăn. Và Nhâm, chàng trai vừa tới tuổi vào đời, nhạy cảm, lãng mạn, gắn một thời tuổi thơ với đồng quê, đến lúc gia nhập quân ngũ, vẫn ko có gì dứt được mối cảm yêu mến đồng quê domain authority diết… Tất cả họ, ba người, bằng những điểm tựa khác nhau, đều hướng về quê nhà, đều một lòng mến nhớ đồng quê.

Chuyển thể từ truyện ngắn của Nguyễn Huy Thiệp, câu chuyện phim giữ mạch phi tự sự; ko triển khai trên cơ sở cốt truyện cùng đường dẫn xuyên suốt, mà cấu trúc theo hệ thống sự kiện, dữ liệu về tính cách nhân vật cũng như ý niệm riêng biệt của tác giả. Do đó, ở đây, động lực thúc đẩy chuyện phim phát triển sở hữu yếu tố phi kịch tính, chủ yếu dựa vào yếu tố năng động của sự kiện cùng tính cách, chổ chính giữa lý của nhân vật. Bức tranh làng quê đa sắc, xen lẫn bao điều trái ngược nhau: vẻ đẹp thuần phác của cảnh quan phổ biến đụng với cảnh sống tàn tạ; tình cảm chân thật, nồng sâu của những tấm lòng ngay lập tức thẳng kết đan cùng cảnh tất bật lam lũ; những tia hy vọng xa vời hòa vào nỗi buồn trầm lắng triền miên…Tuồng như mọi thứ ấy trỗi lên quá xao động qua những góc và những cách nhìn khác nhau của tía nhân vật chính-- chủ yếu là qua Quyên và Nhâm. Tác giả sử dụng lời độc thoại của nhân vật như một thủ pháp đa năng nhằm xác định ko gian, thời gian và diễn đạt hoàn cảnh câu chuyện. Bằng cách đó, tác giả đã tạo ra một giọng điệu diễn dịch riêng, hiện hình một phong cách quảng bá đầy gợi cảm đối với cuộc sống thường ngày ở một làng quê, với những cá thể, những gia đình, những vai trung phong trạng, những hoàn cảnh khác nhau; từ đó khái quát vấn đề rộng lớn của cuộc sống nông thôn, gắn với thời cuộc và thời đại.

Mang những bộ mặt khác nhau, đảm trách những vai trò đồng dạng vào nhiệm vụ diễn thuật cảnh sống nông thôn ngày nay, bố nhân vật chính của bộ phim là những khuôn mặt ta thường thấy, thường gặp, ko có gì khác thường; song trong tác phẩm này, tất cả họ đều tiêu biểu vào mỗi thân phận riêng biệt. Tác giả đẩy nhân vật ra sàn diễn một cách nhẹ nhàng, tự nhiên; ko chút ồn ào, không lộ ý sắp đặt. Nhân vật được giới thiệu, phản ánh bằng thái độ gián cách, khách quan; tác giả tuồng như không can thiệp, ko chủ động mổ xẻ phân tích. Các nhân vật, vì thế, hiển hiện như những hình hài sống động, những thân phận có thương hiệu riêng; tuy vậy ở đây, chân tướng số phận cùng tính cách đặc hữu của họ lại không được phơi bày đủ độ để có thể đạt tới chiều sâu tâm thức. Nhâm, chàng trai 17 tuổi, cái tuổi vừa có thể đặt trọn bàn chân thơ ngây lên ngưỡng cửa cuộc đời, xốc nổi và háo hức nhưng mà hời hợt non nớt, có những diễn biến trọng điểm sinh lý âm thầm mà sục sôi, nóng bỏng. Còn Ngữ đại diện đến lớp phụ nữ nông thôn chịu yêu mến chịu khó, mộc mạc và mạnh mẽ như dòng thác ngầm bị kìm nén. Và Quyên, hồ hởi như cánh chim tự do, đầy tự tin và chân thành. Sự xuất hiện của cô giữa đồng quê như một ngọn gió xuân khi tiết trời còn giá lạnh. Bố nhân vật, mỗi người một vẻ điển hình, đều cùng nặng lòng và nặng tình với làng quê thân yêu. Qua Quyên có thể nhìn thấy cảnh sống, qua Nhâm có thể hiểu rõ cuộc sống và qua Ngữ có thể cảm nhận mạch ngầm của đời sống đồng quê . Bên trên bình diện hình thức thể hiện, không thấy nhân vật nào vượt trội, chi phối những nhân vật còn lại, để trở thành trung tâm. Sự “chia phần” gần như đồng đều như vậy vào phân bổ vai trò nhân vật, đã đặt nền móng khiến cấu trúc truyện phim phát triển theo chiều rộng hơn là chiều sâu.

Diễn tiến câu chuyện phim, chủ yếu phát triển theo diễn tiến của mối quan hệ giữa Nhâm với nhì người phụ nữ. Với Ngữ, đó là sự nương tựa nhau trong công việc gia đình và đồng áng ; ngoài tình cảm em chồng chị dâu, người xem phảng phất cảm nhận nét phát thảo nghuệch ngoạc về mối tình cảm linh diệu của sự khác biệt giới tính, qua những bộc lộ tế nhị của Ngữ cũng như biểu hiện ngộc nghệch của Nhâm trong những lúc lao động gần gũi bên nhau. Ở đây, tác giả đã giữ được thăng bằng, không khiến đổ vỡ hoặc thô thiển hóa, khi cố gắng khai thác tâm lý vi nhạy của chàng trai mới lớn cùng trạng thái vai trung phong cảm bức bối của người đàn bà biền biệt xa chồng. Với Quyên, thì đó là tình thân đồng hương, và còn là niềm háo hức hướng tới những khác lạ đầy hấp lực, mà điểm nhấn là hình ảnh Nhâm hôn trộm mảnh áo của Quyên để lại bên trên bờ lúc cô đầm mình vào dòng sông quê. Mối quan liêu hệ tay song của bộ bố này, một lần nữa là cốt lõi sinh tạo chất truyện của phim. Nó tạo ra dòng chảy xung đột thân phận, đồng thời phơi bày trung khu trạng cố giấu kín giữa mỗi nhân vật. Những mối quan lại hệ này cũng tạo sinh và phơi bày như thế, cái âm hưởng cất cánh bỗng của sex – một thứ sex vi tế và mỏng manh, chủ yếu chỉ diễn ra trong tâm địa tưởng của nhân vật, không mang theo hình ảnh cũng ko vang lên chút music nào. Kết cục câu chuyện, ta chứng kiến cảnh Nhâm rời làng lên đường thực hiện nghĩa vụ quân sự; cảnh Ngữ quyết đi tìm chồng nhưng rồi lại vẫn xuất hiện trên cánh đồng quen thuộc với công việc thân quen thuộc, và cảnh Quyên ra tàu, trở về vị trí chốn mới của cô. Làng quê thân yêu chợt hằn đậm cảm xúc như một trạm dừng chân bình yên và xa vắng của dòng chảy cuộc đời đầy biến động; và nhịp sống quê như điệp khúc trầm lắng chan chứa bao nỗi nhọc nhằn , mà luôn da diết, vững bền.

Thoại phim giản mộc, gọn ngắn, phù hợp và có tác dụng nâng đỡ hình ảnh nhân vật, góp phần hình thành sắc thái riêng biệt trong phong cách thể hiện. Song, đoạn người giáo viên đàm thoại với Duyên trong lúc đi đường lại không khớp hợp với phong cách này, lúc anh ta cao giọng thao thao giáo huấn, chê trách những bất cập, bất công đối với nông thôn và nông dân. Tác giả có lẽ muốn qua cuộc thoại này, bày tỏ chủ ý của mình, song hiệu quả đã ko đạt như muốn muốn.

Xem thêm:

Diễn viên được chọn hoàn toàn phù hợp với tiêu chí miêu thuật. Đặng Nhật Minh chú trọng khả năng trùng khớp thực chất của vai diễn với nhân vật, chứ ko bị lôi cuốn bởi hình thức mặt ngoài. Điều này cũng được thấy rõ trong việc lựa chọn diễn viên của ông trong các bộ phim khác. Tạ Ngọc Bảo và Thúy Hường tuy không chuyên, diễn theo ghê nghiệm sống bản thân, cũng đã tái tạo rõ nét những mẫu nhân vật sống động, chân thực. Lê Vân, với gớm nghiệm và khả năng biểu hiện chăm nghiệp, đã khắc họa chính xác hình ảnh cùng trọng điểm cảnh người phụ nữ thọ ngày tái hợp quê nhà đã trong quá trình biến đổi mau lẹ.

không gian thuật kể được đóng chốt tại một làng quê. Ở đó, bao trùm bầu ko khí trầm lắng và mọi thứ dường như đều chìm vào mặt trong, âm ỉ sục sôi… Cảnh tượng này đòi hỏi một phương thức thuật kể đặc thù phù hợp, và tác giả đã thành công khi chọn giải pháp biểu hiện nội tâm làm cơ sở triển khai đường dây câu chuyện, dẫn dắt hành động và tiết tấu; tránh sa vào sức hút của sự kiện, vào đó kịch tính được tạo ra bằng hành động với tiết tấu nhanh.

Với chức năng thông báo, sau đó khơi gợi cảm xúc; hình ảnh của bộ phim đa phần giản dị, cấu thành từ những góc quay chân phương, động tác máy không cầu kỳ; phản ánh khá chân thực cuộc sống thường nhật. Độ dài của hình ảnh khớp hợp với nội dung thoại và lượng thông tin, không sa đà vào việc kích tạo không khí có tính giải thích. Ánh sáng vào phim chủ yếu đến từ mặt trời tự nhiên. Trong các trường hợp sử dụng ánh sáng nhân tạo, cũng thường dùng độ chiếu sáng cao, khiến hình ảnh rơi vào solo điệu. Đó cũng là vì sao khiến một số hình ảnh thiếu chiều sâu chổ chính giữa lý, đánh mất vai trò gợi ý cần thiết - đặc biệt trong những tình huống soi chiếu sâu vào nội trọng tâm nhân vật.

Hiện thực vào Thương nhớ đồng quê được chọn lọc và diễn tả thấu suốt từ bản chất của sự việc, một cách đa chiều, dung dị và tỉ mỉ. Tác giả luôn luôn để chính sự việc - thông qua hệ thống bỏ ra tiết liên quan, trực tiếp nói lên tiếng nói của nó; chứ không can thiệp chủ quan, hoặc vo tròn, hoặc cực đoan khẳng định. Nhờ đó, câu chuyện phim được khơi dòng êm ả, thông suốt. Bỏ ra tiết đóng vai trò quan tiền trọng khơi gợi ý niệm và cảm xúc đối với chủ đề tác phẩm. Phần lớn bỏ ra tiết được sử dụng vào phim ko kết thành hệ thống mà vụn rời, như được góp nhặt từ đâu đó trong đời thường rất đỗi chân thực và tự nhiên: chú chim bé đón mồi, xâu cá vùng vẫy trong nước, đám trẻ tụ tập trước màn hình tivi sẽ diễn cảnh thi sắc đẹp, tối đập lúa trên sảnh nhà, vụ tai nạn ô tô, buổi diễn rối nước ở đình làng… tất cả những đưa ra tiết, sự việc ấy đều không gắn kết nhau, cũng không có mối quan tiền hệ tạo sinh với nhau. Tuy thế được kết nối bằng bàn tay của tác giả phim, chúng trở thành nhân chứng đắt giá phản ánh hiện thực, chứ ko dừng lại ở vai trò đối kháng thuần là nhân tố miêu tả sự vật. Mặt khác, về phương diện cấu trúc, ta thấy đường dây dẫn chuyện thường bị tác giả chặn cắt và đổi hướng đột ngột. Thủ pháp này tạo ra cảm nhận tự nhiên từ đời sống thục và câu chuyện được bỏ ngỏ vào cơ chế mở, liên miên tiến triển. Và chính đây là lý vày khiến cấu trúc tác phẩm bị thả lỏng, dẫn đến kéo dài không cần thiết ở một số trường đoạn, vì có thể tùy ý kết nối triền miên các chi tiết- sự kiện khác nhau vào đường dây câu chuyện. Nổi bật nhất là hiện tượng dông dài ở các trường đoạn mô tả hai nhân vật Minh và My: từ lúc chúng đi học, đáng yêu như thế nào, đến vụ tai nạn ô tô, một đám ma rình rang, rồi lan man đến cảnh tưởng tượng chúng mặc áo trắng bên trên thuyền… Ở đây, chợt liên tưởng tới thủ pháp biểu hiện tâm linh thân quen thuộc đã từng gặt hái thành công, được tác giả sử dụng vào Thị xã vào tầm tay, Bao giờ mang đến tới tháng Mười; tuy thế trong trường hợp này, thành công đã không tới bến. Tương tự, cảnh biểu diễn rối nước cũng kéo dài quá mức, lại không gắn kết được với các nhân vật xem rối, khiến ý đồ giới thiệu văn hóa truyền thống dân tộc không đạt như ý.

Trong nghệ thuật miêu thuật của mình, Đặng Nhật Minh thực sự coi trọng bé người thông qua các nhân vật. Mô tả bé người, ông đặc biệt chú trung ương đến trạng thái nội tâm. Ngay lúc hướng vào tế bào thuật hành động và sự kiện, cũng cốt mổ xẻ, làm nổi bật thế giới nội trọng tâm của nhân vật. Do đó, phim của Đặng Nhật Minh, mang đến dù đề cập tới lĩnh vực nào của đời sống và bé người, đều thể hiện đậm đà một chất giọng tiểu thuyết đặc trưng. Với ông, mọi đối tượng tế bào tả đều không phổ biến chung mà rất cụ thể -- ở bộ phim này là tía nhân vật “có xương có thịt” rõ ràng, và là luống cày, bờ tre, mái tranh, giọt mưa đêm, tiếng ếch nhái, chiếc áo phụ nữ, tình người và nghĩa quê hương… vày vậy, luôn luôn gây được cảm xúc gần gũi và chân thực.

Như thương hiệu gọi mượt mà, Thương nhớ đồng quê nhẹ nhàng dẫn người coi bước vào thế giới linh cảm của những êm đềm, dịu ngọt lẫn ái ngại, xót thương… Hiện thực, lãng mạn, cảm thông, phẫn nộ… dường như đó là những chất liệu vô hình ko thể thiếu vào quá trình kết tạo yêu cầu hình tượng tác phẩm này. Bộ phim khơi gợi sự thân thiện của mọi người đến thân phận người nông dân vào bối cảnh xã hội phát triển có yếu tố thị trường hiện nay. Và tuồng như cũng chỉ ở mức đó – mức phản ánh và khơi gợi, chứ không thực sự tạo ra dấu ấn đổi gắng mạnh mẽ.

Thương lưu giữ đồng quê vị Hãng phim Hội Điện ảnh cả nước và Hãng truyền hình Nhật Bản NHK sản xuất năm 1995

Biên kịch và đạo diễn: Đặng Nhật Minh

Quay phim: Nguyễn Hữu Tuấn

Họa sĩ: Phạm Quốc Trung

Nhạc sĩ: Hoàng Lương

Diễn viên: Thúy Hường vai Ngữ

Lê Vân vai Quyên

Tạ Ngọc Bảo vai Nhâm

Giải thưởng:

Giải A Hội Điện ảnh toàn quốc (năm 1995)

Giải đạo diễn xuất sắc tại LHP cả nước lần XI (năm 1996)

Giải Khán giả tại LHP Quốc tế ba Châu – Nates, Pháp (Năm 1996)

Giải Khán giả tại LHP Quốc tế Vesoul – Pháp (năm 1997)

Giải Khán giả tại LHP Quốc tế Fribourg- Thụy Sỹ (năm 1996) Giải KODAK tại LHP Quốc tế Châu Á – Thái Bình Dương lần thứ 42 tại New Zealand (năm 1996)

Giải phim Châu Á tuyệt nhất của NETPAC tại LHP Quốc tế Rotterdam – Hà Lan (Năm 1996)